SERMI — certyfikat, bez którego nie zaprogramujesz klucza

Klient przywozi auto z jednym kluczykiem i prosi o dorobienie zapasowego. Wchodzisz na portal producenta, klikasz funkcję kodowania klucza — i dostajesz komunikat, że ta operacja wymaga weryfikacji SERMI. To nie jest awaria portalu ani nowa opłata producenta. To schemat wynikający z prawa unijnego, który od 1 kwietnia 2025 działa w Polsce i decyduje o tym, czy niezależny warsztat w ogóle zobaczy dane o zabezpieczeniach pojazdu.

SERMI to skrót od Security-Related Repair and Maintenance Information — schemat akredytacji, zatwierdzania i autoryzacji dostępu niezależnych podmiotów do informacji o naprawie i konserwacji związanych z zabezpieczeniami pojazdu.

Definicja z dokumentu schematu jest funkcjonalna, nie listowa. „Security-related RMI" to informacje, oprogramowanie, funkcje i usługi potrzebne do naprawy i konserwacji tych elementów, które producent wbudował w pojazd po to, żeby zapobiec kradzieży lub odjechaniu pojazdem oraz umożliwić jego śledzenie i odzyskanie. To rozróżnienie wróci w sekcji 2 — bo z niego wynika, czego SERMI nie obejmuje.

Podstawa prawna

• Aktem bazowym jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów. Rozdział XIV i art. 61 regulują dostęp niezależnych podmiotów do informacji z OBD oraz do informacji o naprawie i konserwacji.
• Schemat SERMI wprowadziło rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2021/1244 z 20 maja 2021 r., które zmieniło załącznik X do rozporządzenia 2018/858. Opublikowane w Dz.U. UE L 272 z 30 lipca 2021 r.; zgodnie z jego art. 2 stosuje się od 30 lipca 2023 r.
• Sama procedura — zatwierdzanie warsztatów i autoryzacja pracowników — siedzi w dodatku 3 do załącznika X, dodanym właśnie tym rozporządzeniem.
• Podstawą delegacji jest art. 61 ust. 11 rozporządzenia 2018/858, a sam schemat opiera się na dokumencie zatwierdzonym 19 maja 2016 r. przez European co-operation for Accreditation (EA).

Idzie za tym praktyczna konsekwencja, o którą pytają właściciele warsztatów najczęściej: jaka jest kara za brak certyfikatu. Art. 84 rozporządzenia 2018/858 („Sankcje") każe państwom członkowskim ustanowić kary za naruszenia popełnione przez „podmioty gospodarcze i służby techniczne" — a „podmiot gospodarczy" jest zdefiniowany w art. 3 pkt 44 jako producent, przedstawiciel producenta, importer lub dystrybutor. Warsztat to osobna kategoria: „niezależny podmiot" z art. 3 pkt 45. W tekstach obu rozporządzeń nie ma przepisu przewidującego karę dla warsztatu za wykonywanie napraw bez SERMI. Jedyną opisaną konsekwencją jest to, że producent nie udostępni danych — a bez nich części tych prac po prostu nie da się wykonać.

Zacznijmy od rzeczy, której nie powie żadna strona sprzedająca certyfikat: nie istnieje oficjalna, zamknięta lista czynności objętych SERMI. Ani rozporządzenie 2021/1244, ani dokument schematu, ani lista Sanctioned Interpretations, ani komunikat Komisji nie zawierają wyliczenia typu „immobilizer, transpondery, alarm". Zakres jest wyznaczony wyłącznie celem funkcji — zapobieganie kradzieży i odjechaniu, śledzenie i odzyskanie pojazdu. Wszystkie krążące po internecie listy są interpretacjami jednostek certyfikujących i dostawców narzędzi.

Sam dokument schematu wymienia natomiast typy operacji, które pracownik wykonuje na portalu producenta po uwierzytelnieniu certyfikatem: dostęp do danych związanych z zabezpieczeniami, zakup części, aktualizacja modułu i uruchomienie/zaprogramowanie klucza.

Co w praktyce wymaga certyfikatu

Jednostki certyfikujące i dostawcy diagnostyki są tu zgodni co do rdzenia — i ten rdzeń mieści się w definicji z rozporządzenia:

• Kodowanie i programowanie kluczy — dorobienie klucza zapasowego, zaprogramowanie klucza po jego utracie, dezaktywacja klucza zgubionego lub skradzionego.
• Immobilizer — diagnostyka i usuwanie błędów, programowanie nowego modułu, synchronizacja z jednostką sterującą.
• Sterowniki i moduły odpowiadające za zabezpieczenia przeciwkradzieżowe — przeprogramowanie, kodowanie po wymianie.
• Zamki i elementy układu rozruchu powiązane z zabezpieczeniem pojazdu przed odjechaniem.

Czego SERMI nie obejmuje

Oficjalne FAQ schematu odpowiada na to wprost. Na pytanie, czy bez SERMI można wymienić filtr cząstek stałych i zresetować sterownik silnika, pada odpowiedź: „Yes, this is not a part related to Security related RMI". Ta sama zasada w wersji roboczej: certyfikat nie jest potrzebny do codziennej diagnostyki ani do standardowej pracy Pass-Thru — odczytu kodów błędów, aktualizacji oprogramowania sterownika silnika czy skasowania inspekcji.

Uczciwy niuans, który warto znać: granica bywa rozmyta w praktyce, ale z innego powodu. To samo FAQ przyznaje, że nie wszystkie elementy przeciwkradzieżowe da się odizolować od pozostałych — przy sterownikach łączących funkcje producent musi zabezpieczyć cały sterownik. Hella Gutmann podaje konkretny przykład: przy kontakcie z infolinią techniczną schematy obwodów immobilizerów albo instrukcje demontażu radarów mogą zostać sklasyfikowane przez producenta jako istotne dla SERMI. To skutek uboczny architektury elektroniki u danej marki, a nie zakres przedmiotowy przepisu.

Praktyczny sposób rozpoznania, że wchodzisz w zakres SERMI, jest prosty: portal producenta albo jego oryginalne urządzenie diagnostyczne pokazuje komunikat, że żądane informacje uzyskasz dopiero po weryfikacji aplikacją SERMI. I jeszcze jedno rozróżnienie, które warto mieć w głowie — SERMI nie zastępuje Secure Gateway ani programów Cyber Security producentów. Tamte regulują dostęp do pojazdu urządzeniem diagnostycznym, działają globalnie i dobrowolnie po stronie producentów. SERMI wynika z rozporządzenia UE i dotyczy dostępu do informacji.

W schemacie występują cztery role i warto je rozdzielić, bo w rozmowach handlowych bywają mieszane:

DEKRA Certification sp. z o.o. (Wrocław, ul. Legnicka 48H) jest pierwszą jednostką w Polsce z akredytacją Polskiego Centrum Akredytacji w zakresie inspekcji SERMI według normy ISO/IEC 17020 — ogłosiła ją w grudniu 2024 r. Na prowadzonej przez SERMI liście akredytowanych jednostek dla Polski figuruje jako jedyny podmiot. Sama lista zastrzega jednak, że w wielu państwach kolejne jednostki są w trakcie akredytacji i zostaną dopisane — więc „jedyna" opisuje stan na dziś, nie stan trwały.

Cennik

Dla jednego warsztatu i jednego pracownika daje to ok. 4 999 zł netto rozłożone na 5 lat — 3 499 zł na starcie plus 1 500 zł za obowiązkową inspekcję w okresie ważności. Do tego dochodzą koszty spoza cennika jednostki: polisa OC o wymaganych sumach oraz opłaty po stronie producenta pojazdu, który może pobrać opłatę rejestracyjną, a dostęp do funkcji zabezpieczeń rozlicza według cennika własnego portalu.

Czas procesu i ważność

• Czas realizacji: umowny termin z formularza zlecenia to 2 tygodnie po uregulowaniu faktury i przesłaniu kompletu dokumentów — zegar nie startuje w dniu złożenia wniosku. Jednostka deklaruje na swojej stronie średnio ok. 5 dni roboczych.
• Ważność zatwierdzenia warsztatu: 60 miesięcy od daty wydania świadectwa inspekcji zatwierdzenia.
• Ważność autoryzacji pracownika: te same 60 miesięcy, nie 12. Autoryzacja jest jednak przywiązana do pracodawcy — po zmianie pracy pracownik potrzebuje nowego certyfikatu, i stąd bierze się mit o krótszym okresie.
• Inspekcje w okresie ważności: co najmniej dwie — jedna losowa i niezapowiedziana, na miejscu w warsztacie, oraz jedna w ostatnich 6 miesiącach przed wygaśnięciem. Uniemożliwienie inspekcji niezapowiedzianej uprawnia jednostkę do zawieszenia lub cofnięcia certyfikatu.

Czego wymaga się od firmy

• Udokumentowana własność firmy oraz imię i nazwisko dyrektora zarządzającego.
• Wykaz pracowników zgłaszanych do autoryzacji wraz z ich zakresem odpowiedzialności i funkcją.
• Ubezpieczenie OC z minimalną sumą gwarancyjną 1 mln EUR za szkody osobowe i 0,5 mln EUR za szkody majątkowe. Jeśli polisa nie podaje sum wprost, wystarczy pisemne potwierdzenie ubezpieczyciela — akceptowane jest także e-mailem.
• Brak wcześniejszego cofnięcia zatwierdzenia z powodu nadużyć oraz dowód prowadzenia działalności w sektorze motoryzacyjnym.
• Podpisana deklaracja prowadzenia legalnej działalności w rozumieniu pkt 6.3 załącznika X — weryfikowana podczas inspekcji na miejscu.
• Zaświadczenie o niekaralności — dla firmy/właściciela i dla każdego zgłaszanego pracownika.

Czego wymaga się od pracownika

• Brak wcześniej cofniętej autoryzacji za nadużycie — sprawdzane na poziomie całej Unii, u każdej jednostki, nie tylko krajowej.
• Czyste zaświadczenie o niekaralności. Na potrzeby wniosku jest ważne 6 miesięcy.
• Umowa o pracę z zatwierdzonym warsztatem — przy inspekcji musi być dostępna z podpisami obu stron.
• Ważny dowód tożsamości lub dokument równoważny. U polskiej jednostki weryfikacja idzie przez platformę Autenti: wideoweryfikacja z dokumentem przed kamerą, dowód z warstwą elektroniczną przez eDO App albo mObywatel.
• Ponad 2 lata doświadczenia jako mechanik samochodowy albo ukończone wskazane krajowe kwalifikacje zawodowe.

1. 01

   Wybierz jednostkę i złóż wniosek

   Znajdź akredytowaną jednostkę na liście SERMI, poproś o formularz i odeślij go z kompletem dokumentów. Wniosek składa się do jednostki akredytowanej w państwie, w którym mieszka pracownik — a wszyscy pracownicy jednego warsztatu muszą być zarejestrowani w tej samej jednostce i tym samym Trust Centre.

2. 02

   Weryfikacja dokumentów i inspekcja

   U polskiej jednostki dokumenty idą przez platformę iCheck. Inspekcja odbywa się pod adresem, pod którym pracownik jest zatrudniony. Przy wyniku negatywnym masz 15 dni roboczych na przekazanie informacji korygujących drobne uchybienia.

3. 03

   Świadectwo zatwierdzenia dla firmy

   Po spełnieniu kryteriów jednostka wysyła papierowe świadectwo inspekcji zatwierdzenia. To zatwierdzenie firmy — warunek wstępny autoryzacji jakiegokolwiek pracownika.

4. 04

   Autoryzacja pracownika i certyfikat cyfrowy

   Pracownik wypełnia własny wniosek. Po pozytywnej weryfikacji jednostka przekazuje wynik do Trust Centre, które tworzy rekord autoryzacji i wydaje certyfikat cyfrowy wraz z tokenem bezpieczeństwa i PIN-em. Do aktywacji i używania certyfikatu potrzebna jest aplikacja na telefonie.

5. 05

   Rejestracja na portalu producenta

   Ostatni krok jest po stronie producenta: potwierdza dane, akceptuje pracownika jako użytkownika, pracownik wybiera login i hasło. Producent może pobrać opłatę rejestracyjną, a dostęp do funkcji zabezpieczeń rozlicza według cennika swojego portalu RMI.

I rzecz, o której łatwo zapomnieć na cztery lata: to warsztat wnioskuje o inspekcję odnowieniową, nie jednostka. Wniosek trzeba złożyć w okresie sześciu miesięcy przed wygaśnięciem świadectwa i w tym okresie inspekcja musi się odbyć. Jednostka zobowiązuje się jedynie powiadomić o zbliżającym się terminie.

Certyfikat to nie koniec, tylko początek — bo schemat nakłada na warsztat obowiązek dokumentacyjny, a jego spełnianie jest sprawdzane podczas inspekcji. Zapis jest jednoznaczny: „IOs/RSSs shall record every security related RMI transactions and operations" — warsztat rejestruje każdą transakcję i operację dotyczącą danych związanych z zabezpieczeniami. Schemat ma na to osobny przypadek użycia (UC IO6) z celem opisanym jako auditable record of transactions i wynikiem w postaci ścieżki audytu oraz szczegółów zlecenia naprawy. Polska jednostka powtarza ten obowiązek w swoich Ogólnych Warunkach Inspekcji.

Co musi zawierać zlecenie objęte SERMI

• Numer rejestracyjny pojazdu (pole A dowodu rejestracyjnego), markę (D.1) oraz typ, wariant i wersję (D.2).
• Wszystkie dane użyte do identyfikacji klienta i potwierdzenia jego uprawnienia do zlecenia prac — porównywane z polami C.1.1–C.1.3 dowodu. Dopuszczalne dokumenty to dowód osobisty, paszport, prawo jazdy albo karta członkowska pomocy drogowej.
• Aktualny stan drogomierza i powód naprawy.
• Podpis klienta — właściciela lub osoby, która przyprowadziła pojazd.
• Gdy dane z dokumentu tożsamości nie zgadzają się z dowodem rejestracyjnym (flota, wynajem, auto pożyczone, członek rodziny) — dodatkowo dane osoby przyprowadzającej pojazd oraz nazwa firmy flotowej lub wypożyczalni, osoba kontaktowa, adres i telefon.

Kolejność też jest określona: weryfikacja klienta → weryfikacja pojazdu (zgodność VIN z polem E dowodu) → weryfikacja uprawnienia do zlecenia prac → wystawienie zlecenia. Mechanizm potwierdzenia uprawnienia musi być audytowalny, na przykład uwierzytelnione pełnomocnictwo od zarejestrowanego właściciela. Jeśli uprawnienia nie da się ustalić w sposób audytowalny — pojazdu nie wolno naprawiać.

W praktyce oznacza to, że papierowy segregator wystarczy — dopóki inspektor poprosi o jedno konkretne zlecenie sprzed trzech lat i uda się je znaleźć razem z podpisem klienta i stanem licznika. Program warsztatowy zdejmuje z tego ryzyko przypadku: historia zlecenia zapisuje, kto i kiedy zmienił jego status, dane pojazdu i klienta są w kartotece zamiast przepisywane ręcznie, a podpisane zlecenie zostaje jako kopia cyfrowa — którą schemat wprost dopuszcza jako formę przechowywania.